Dystanse społeczne

Dystans społeczny jest wedle definicji jednym z elementów dystansów personalnych , czyli takich, które charakteryzują się prawem każdego człowieka do zachowania pewnej strefy wolnej przestrzeni wokół własnego ciała, którą on sam uznaje za ,,swoje terytorium” , do którego dostęp mogą mieć tylko wybrane osoby. Dystans społeczny następuje po dystansie intymnym i dystansie indywidualnym, a przed dystansem publicznym. Krótko mówiąc, jest to strefa w granicach od 120 cm do 360 cm, czyli poza obszarem łatwego dotyku. Mniej więcej w tejże odległości kontaktujemy się z osobami obcymi , bądź znanymi nam z widzenia, lecz których nie traktujemy jako bliskie. W przestrzeni dystansu społecznego funkcjonujemy na co dzień , załatwiając wszelkie sprawy , takie jak zakupy, sprawy urzędowe , biznesowe, szkolne itp. Szczególną rolę pełnią tutaj zmysły wzroku i słuchu, które niejako kontrolują zachowanie dystansu społecznego. Niekiedy może dochodzić do skrócenia tej granicy, ale wszelkiego rodzaju przegrody, np. szyba w sklepie, biurko w gabinecie, lub czasem sama świadomość wykonywanych obowiązków w pracy, pozwalają nam zachować komfort psychiczny.

Jednym z elementów dystansu społecznego jest dystans indywidualny – czyli znajdujący się między dystansem intymnym , a dystansem społecznym. Szacunkowo za dystans indywidualny, przyjmuje się przestrzeń wokół człowieka rozciągającą się w granicach między 45 cm , a 120 cm – mniej więcej obszar na wyciągnięcie ręki. Granica ta stanowi w rozumieniu psychologicznym strefę prywatną, gdzie dostęp mają tylko i wyłącznie wybrane osoby, w obecności których czujemy się komfortowo i bezpiecznie. Dlatego też nie jest raczej możliwa rozmowa w tej odległości z osobą, której nie darzymy zaufaniem, wręcz przeciwnie – naruszenie granicy dystansu indywidualnego może zostać odebrane jako agresja terytorialna, co pociąga za sobą negatywne skutki , w postaci reakcji agresywnej, czyli także niejednokrotnie ,,rękoczynu”. Intruz naruszający naszą indywidualną przestrzeń postrzegany jest za potencjalne zagrożenie.

Obszar indywidualny jest zmienny, determinowany przez wiele czynników. Zależy on między innymi od: wzorców kulturowych charakterystycznych dla danych grup społeczności, np. nacje uznawane za szczególnie lubiące nawiązywać kontakty ( Włosi czy też Hiszpanie) mają znacznie skrócony dystans indywidualny, w stosunku do kultur bardziej zdystansowanych, jak: Brytyjczycy lub Skandynawowie. Uwarunkowania te niosą za sobą zatem pewne skutki: osoby o dość krótkim dystansie indywidualnym, mają tendencje do zbliżania się do rozmówcy podczas dyskusji, przez co rozmawiając z osobą o wydłużonym dystansie społecznym może zostać źle zrozumiana, gdyż rozmówca zdystansowany może uznać rozmówcę kontaktowego za zbyt nachalnego, agresywnego , lub czasem nawet za pozbawionego kultury. Z kolei z drugiej strony, rozmówca kontaktowy, może intencje rozmówcy zdystansowanego odebrać jako niechęć, ignorancję , lub też brak zainteresowania rozmową. Wszystko dlatego, że podczas rozmowy, ludzie z różnym poczuciem dystansu indywidualnego (wydłużonego-zbliżonego) w procesie dyskusji na przemian oddalają i zbliżają się do siebie, co często jest przyczyną wyciągania błędnych wniosków na temat zachowania, lub intencji drugiej osoby, co w gruncie rzeczy prowadzi do wielu nieporozumień.
Ważnym elementem mającym wpływ na zakres poczucia indywidualnego dystansu jest także środowisko, w którym się wychowujemy, a co za tym idzie zwyczaj wyniesiony z rodzinnego domu.

Co ciekawe, rodzice rozmawiają ze swymi dziećmi najczęściej w granicach dystansu społecznego , czyli w założeniu przypisanego osobom obcym. Statystyki dowodzą także, że kobiety zaczynając rozmowę, podchodzą bliżej do rozmówcy niż mężczyźni, a także stoją bliżej grupy w gronie przyjaciół, z kolei jednak dalej wobec kolegów.

Najkrótszym z dystansów personalnych jest dystans intymny – jest to obszar bardzo blisko naszego ciała , mniej więcej w promieniu 45 cm. W obszarze tym praktycznie zawsze dochodzi do kontaktu fizycznego z rozmówcą, a więc jest on zarezerwowany dla osób z którymi łączy nas szczególna więź o charakterze: seksualnym (dziewczyna, mąż/żona, kochanek, itd.) lub pokrewieństwa (dziecko). Naruszenie tej granicy , nawet przez znajome osoby , traktowane jest jako niepożądane, i podobnie jak przy naruszeniu dystansu indywidualnego przez osoby obce, może nieść za sobą reakcje agresywne, przejawiane także w postaci interakcji fizjologicznych, jak nadmierna potliwość , napięcie mięśni, stres. W dystansie intymnym, na znaczeniu traci zmysł wzroku, ze względu na bliskość drugiej osoby, rośnie natomiast rola słuchu , węchu , czy dotyku. Nieistotna staje się także kwestia poprawności gramatycznej w procesie komunikowania, zdania najczęściej są krótkie , zdawkowe, lakoniczne.

Dystansem o największym zakresie odległości, jest dystans publiczny, którego granica rozciąga się na przestrzeni powyżej 360 cm. Jak sama nazwa wskazuje, zarezerwowany jest on dla osób publicznych, czyli pełniących określoną funkcję społeczną. Odległość tą zachowujemy najczęściej wobec takich osób jak np. dyrektor instytucji podczas przemówienia, ksiądz podczas mszy w Kościele, czy polityk w czasie konferencji prasowej. W dystansie tym główną rolę odbioru przekazu komunikacyjnego pełnią zmysły wzroku i słuchu. Na znaczeniu zyskuje także kwestia poprawności gramatycznej zdań , które są wygłaszane, dlatego też należy unikać błędów językowych, które mogłyby obniżyć autorytet osoby zabierającej głos.

Niekiedy w ramach dystansu publicznego wyróżnia się także dystans VIP – przeznaczony , dla osób zajmujących szczególną pozycję w społeczeństwie, lub zajmujących szczególne stanowisko. Dla przykładu można tu przytoczyć takie osoby jak: papież, król , czy też premier lub prezydent.

Szacuje się, że granica poczucia kontaktu między sobą wynosi 30 metrów, powyżej której zanika więź emocjonalna między osobą mówiącą , a odbiorcą. Korelacja między różnymi typami dystansów zależna jest od szeregu warunków, z których najważniejsze, to: kultura, w której dorastamy, środowisko , w którym się wychowaliśmy, płeć, oraz wiek. Wszystko to determinuje w dużym stopniu nasze życie społeczne , reguluje poziom zdystansowania, a także uczy odpowiedniego zachowania w danej sytuacji.